Dema ku hûn ji kar derdikevin, heqê betlaneya salane ya nehatiye bikaranîn çawa tê girtin?
Li Tirkiyeyê heqê betlaneya salane ya nehatiye bikaranîn kengê çêdibe, çend roj maf in, kîjan belge girîng in û di nakokiyê de çi dikare were kirin.
Di têkiliyeke kar de ku di bin Qanûna Kar a Tirkiyeyê ya hejmar 4857 de ye, dema ku peymana kar bi dawî dibe, rojên betlaneya salane ya bi heq ên ku karker qezenc kirine lê bikar neanîne, vediguherin daxwaza heqê. Ev encam ji awayê qedandina peymanê serbixwe ye: îstifa, fesxa kardêr an jî qediyana peymana bi dem. Lê belê çend roj maf in, li gorî dîrokên destpêk û derketina ji kar, betlaneyên berê hatine bikaranîn, qeydên heqdestê û cureya têkiliya kar tê diyarkirin.
Dema ku hûn hîn dixebitin, hûn dikarin li şûna betlaneyê pere bixwazin?
Qaîdeya giştî ew e ku betlaneya salane ji bo bêhnvedanê tê dayîn. Ji ber vê yekê, heta ku peyman berdewam e, karker nikare dev ji mafê betlaneyê berde û li şûna wê pere bixwaze. Daxwaza heqê betlaneya nehatiye bikaranîn di dema qediyana peymanê de çêdibe. Ev cudahî girîng e: berpirsiyariya kardêr a dayîna betlaneyê û deynê heqê betlaneyê di dawiya peymanê de ne di heman qonaxê de ne.
Mafê betlaneyê çend roj e?
Li gorî Qanûna Kar, ji bo qezenckirina betlaneya salane ya bi heq, wek qaîde divê ji destpêka kar ve, dema ceribandinê jî tê de, herî kêm salek hatibe xebitîn. Ji bo kesên ku dema xizmeta wan ji salekê heta pênc salan e herî kêm 14 roj; ji pênc salan zêdetir û ji 15 salan kêmtir herî kêm 20 roj; ji bo 15 sal û zêdetir herî kêm 26 roj betlane tê dayîn. Di karên binerd de çar roj li van deman tên zêdekirin. Ji bo karkerên 18 salî û kêmtir û 50 salî û zêdetir, betlaneya salane nikare ji 20 rojan kêmtir be.
Ev dem kêmtirîn demên qanûnî ne. Peymana kar, peymana kar a kolektîf an jî pratîka cihê kar dikare betlaneyeke dirêjtir di berjewendiya karker de pêşbîn bike. Ji ber vê yekê hesab divê tenê li gorî hejmara rojên di qanûnê de neyê kirin.
Di hesabê de kîjan qeyd girîng in?
Pêşî hejmara giştî ya rojên betlaneyê yên hatine qezenckirin, paşê rojên ku bi rastî hatine bikaranîn tên diyarkirin. Rojên mayî li ser bingeha heqdestê di dîroka qediyana peymanê de tên hesabkirin. Di pratîkê de ev belge bi taybetî girîng in:
- peymana kar, danezanên destpêkirin û derketina ji kar a SGKyê,
- bordroyên heqdestê û qeydên dayîna bankê,
- formên betlaneyê yên îmzekirî, defterên betlaneyê an qeydên elektronîk,
- agahdariya fesxê û, heke hebe, naverok û dîroka belgeya îbrayê (ibraname),
- peymana kar a kolektîf an rêziknameyên hundirîn ên cihê kar.
Kardêr mecbûr e ku qeydên ku nîşan didin betlaneya salane hatiye bikaranîn biparêze. Hebûna xaneya “heqê betlaneyê” di bordroyekê de bi tenê di her bûyerê de têr nake; dayîn bi kîjan demê û kîjan rojên betlaneyê ve girêdayî ye, gelo betlane bi rastî hatiye bikaranîn an na û cureya belgeyê bi hev re tên nirxandin.
Dema ji kar derdikevin, çi dikare were kirin?
- Dîrokên destpêk û derketina ji kar, betlaneyên hatine bikaranîn û hesabê rojên mayî bi nivîskî bixwazin.
- Kopiyên formên betlaneyê, bordro, dekontên bankê û belgeyên fesxê biparêzin.
- Heke dayîn nehatibe kirin an li ser hejmara rojan nakokî hebe, daxwaza xwe bi nivîskî û bi awayekî ku bikaribe were îspatkirin bişînin.
- Heke ji bo alacaxa karker doz were vekirin, wek qaîde divê pêşî serî li navbeynkariya mecbûrî ya berî dozê (dava şartı arabuluculuk) were dayîn. Heke li hev neyên, li gorî şert û mercên bûyerê daxwaz dikare li dadgeha kar were kirin.
Xalên ku pir tên tevlihevkirin
| Rewş | Nêzîkatiya giştî |
|---|---|
| Karker dema dixebite “li şûna betlaneyê pere” dixwaze | Wek qaîde betlaneya salane nayê guhertin bi pere; divê wek bêhnvedan were dayîn. |
| Peyman qediyaye | Rojên betlaneyê yên qezenckirî lê nehatine bikaranîn vediguherin daxwaza heqê. |
| Kardêr dibêje “min betlane da” | Qeydên betlaneyê, formên îmzekirî û belgeyên din di bûyera taybet de tên nirxandin. |
| Di peymanê de betlaneya zêdetir heye | Demên dirêjtir ên di berjewendiya karker de dikarin bêne hesibandin. |
Di kîjan rewşan de nirxandina taybet pêwîst e?
Têkiliyên kar ên li derveyî Qanûna Kar, demên xebatê yên berê li cem heman kardêrî, guhertina bin-kardêr, veguhastina karsaziyê, demên betlaneya bê heq an raporê û belgeyên îbrayê yên îmzekirî dikarin hesabê biguherin. Ev nivîs ji bo agahdariya giştî ye; bi taybetî dema ku mîqdar bilind be, fesx bi nakokî be an li ser belgeyan nakokî hebe, dibe ku nirxandineke hiqûqî ya taybet li ser belgeyan pêwîst be.
Çavkanî
- Qanûna Kar hejmar 4857 (bi tirkî): bi taybetî hukmên li ser betlaneya salane ya bi heq, heqê betlaneyê û qeydên betlaneyê (xal 53, 56, 59 û 60).
- Qanûna Dadgehên Kar hejmar 7036 (bi tirkî): hukmê navbeynkariya mecbûrî ya berî dozê (xal 3).
Ev gotar tenê ji bo agahdariya giştî ye û ne şîreta hiqûqî ye. Qanûn û biryarên dadgehê dikarin biguherin; rewşa we ya taybet divê li ser belgeyên we were nirxandin.
